Sluiten

Wil je klant worden of wil je een offerte? We bellen je graag:

 
Sluiten

Heb je een vraag? Stel hem hier:

 

Waarom Nederland een grote rol speelt in de Panama Papers

8 april 2016
delen:

De Panama Papers lezen als een spannend jongensboek. Dat begint als volgt: “Op een koude en stormachtige nacht vielen bij de Duitse krant Süddeutsche Zeitung ruim 11 miljoen documenten op de mat van Mossack Fonseca, een juridisch adviesbureau in Panama.” Wat volgt is een verhaal vol intrige en misleiding over slimme belastingontduiking en handig gegoochel met miljarden. De hoofdrolspelers zijn miljardairs, bestuurders van banken en landen, wereldleiders, artiesten en topsporters. Ademloos lezen we hoe schande en schaamte hen ten deel valt. Geschokt zijn we, als blijkt dat Nederland een cruciale rol speelt in het verhaal.

Het is een spannend verhaal, maar de Panama Papers zijn geen fictie. In deze documenten staan de namen en (soms letterlijk) rugnummers van de klanten van Mossack Fonseca en de bedragen die zij uit handen van hun nationale belastingdiensten houden. Nederland is een grote bron van de klantenaanwas voor Mossack Fonseca. Een deel van het geld dat dit adviesbureau wegsluist komt brievenbusfirma’s uit ‘belastingparadijs’ Nederland.

Hoezo belastingparadijs?

Nederlandse ondernemers betalen 25 procent vennootschapsbelasting over hun winst. De directeur-grootaandeelhouders (DGAs) van deze ondernemingen betalen bovendien maximaal 52 procent belasting over hun inkomen. Alle eigenaren, zoals aandeelhouders, hebben ook nog te maken met 25 procent belasting over het inkomen ‘uit aanmerkelijk belang’ (box 2). Als je veel belasting moet betalen, doe je het financieel gezien goed, maar daar is verder niets paradijselijks aan.

Het belastingparadijs bestaat alleen voor buitenlandse bedrijven die zich in Nederland vestigen. Zij kunnen bijzondere afspraken maken met de belastingdienst over wat moet worden belast. Even een geschiedenislesje: dat komt door de Marshall-hulp die Nederland van de VS ontving om het land en de economie na de tweede wereldoorlog weer op te bouwen. Amerikaanse bedrijven wilden sneller en meer investeren in Nederland als ze daar gunstige afspraken over konden maken met de belastingdienst.

Deze gunstige afspraken, zogenoemde ‘tax rulings’, gaan niet over de hoogte van het belastingtarief, maar over het deel van de winst waarover belasting wordt betaald. Dat deel kan men, met allerlei slimme trucs en de hulp van de belastingdienst, zo laag mogelijk houden. Zo is het mogelijk dat deze buitenlandse bedrijven gemiddeld slechts 0,2 procent vennootschapsbelasting betalen in Nederland. Dat is het belastingparadijs. Voor hen is het zeer aantrekkelijk en Nederland ontvangt zo jaarlijks 1,8 miljard. Tegelijkertijd loopt de Nederlandse schatkist hierdoor jaarlijks zo’n 20 tot 30 miljard euro mis.

Wat zijn brievenbusfirma’s?

Het belastingparadijs trekt enorm veel buitenlandse bedrijven naar Nederland. Het ministerie van Economische Zaken werkt daar ook actief aan mee met het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA). Deze organisatie, met 22 kantoren over de hele wereld, wil buitenlandse bedrijven stimuleren zich in Nederland te vestigen. Bedrijven zoals Google, Apple, Ikea, Starbucks, Coca Cola, McDonalds en Walt Disney, maar ook The Rolling Stones, Madonna en U2, hebben dat al gedaan.

Naast de bekende namen zijn er nog ruim 14 duizend buitenlandse bedrijven in Nederland gevestigd. Gezamenlijk zorgen zij ervoor dat er jaarlijks circa 4.000 miljard euro door Nederland stroomt. Daarvan dragen zij slechts 1,8 miljard euro belasting af, maar ze zorgen in elk geval voor werkgelegenheid, zou je denken. Nee hoor, want waar staan al die grote kantoren vol Nederlandse werknemers dan? Die bestaan niet. De bedrijven vestigen zich namelijk alleen maar op papier in Nederland. Dat doen zij bij een trustkantoor, waar soms wel honderden ondernemingen virtueel bij elkaar in één kantoor zitten. Maar liefst 90 van de 100 grootste bedrijven en artiesten van de wereld hebben een vestiging in Nederland, maar dat levert slechts zo’n 2 tot 3 duizend banen op. Dat zijn de mensen die in de trustsector werken.

Een virtuele, papieren vestiging bij een trustkantoor heet een ‘brievenbusfirma’. Deze heeft dus in de meeste gevallen geen personeel, kantoor of zelfs activiteiten in Nederland.

Kan het nog erger?

Ja, want we hebben ook te maken met de ‘Double Irish-Dutch Sandwich’. Klinkt vies, maar voor bedrijven is het heerlijk. Het uitgangspunt is dat iedere onderneming maar in één land belasting te betalen. Amerikaanse bedrijven sturen hun winst daarom eerst naar een dochteronderneming naar belastingparadijs Ierland. Dit land heeft namelijk, in tegenstelling tot andere Europese landen, een verdrag met de VS dat het mogelijk maakt om de winst uit het Amerikaanse moederbedrijf naar een Ierse dochteronderneming te halen. Dat is de eerste boterham van de sandwich. Van Ierland gaat het geld naar de Nederlandse vestiging, waar deze bedrijven eindelijk belasting betalen, tegen het lage tarief van 0.2 procent. Dat is het beleg van de sandwich. Dat moet natuurlijk jaarlijks, dus men wil het geld niet in Nederland houden. De rest van de winst gaat daarom door nog grotere belastingparadijzen, zoals de Maagdeneilanden of Bermuda, die geen vennootschapsbelasting heffen. Dat is de tweede boterham van de sandwich. Google maakte in 2014 zo’n sandwich van bijna 11 miljard euro door geld van Ierland, via Nederland naar Bermuda te sluizen.

Overigens heeft de Ierse overheid onlangs een streep door deze constructie gehaald. Vanaf 2015 is de Irish sandwich niet meer mogelijk en worden de bestaande gevallen tot 2020 gerespecteerd.

Kunnen Nederlandse ondernemers ook een brievenbusfirma hebben?

Jazeker, maar niet in Nederland. Naar verluid hebben Nederlanders 129 miljard euro ondergebracht in brievenbusfirma’s in de verre belastingparadijzen zoals de Maagdeneilanden, Bermuda en de Kaaimaneilanden. Dat heet ‘offshore’, wat ‘van de kust weg’ betekent. Een offshorebedrijf kan volledige of tijdelijke vrijstelling van belastingen krijgen of een lager tarief betalen.

Offshorebedrijven kunnen ondernemingen zijn die hun geld niet in Nederland verdienen, bijvoorbeeld doordat zij online zaken doen met klanten in het buitenland. Ook ondernemers die meer dan 183 dagen per jaar niet in Nederland zijn, kunnen een offshorebedrijf opzetten. In dat geval is er namelijk geen heffingsbevoegdheid en hoeven zij geen belastingen te betalen in Nederland. Ondernemers die wel in Nederland wonen kunnen echter vrij eenvoudig een directeur aanstellen van een brievenbusfirma in het buitenland.

Hoe pakken we de schurken aan?

Welke schurken? Tot zover is dit allemaal volkomen legaal. De Europese Commissie mag dan oordelen dat de Nederlandse belastingafspraken met Starbucks feitelijk ongeoorloofde staatssteun zijn, het kabinet zegt dat deze afspraken gemaakt zijn volgens de richtlijnen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).

Als het legaal is, waarom dan alle ophef over de Panama Papers?

Allereerst vanwege het morele kompas. Jij en ik betalen jaarlijks 25 procent vennootschapsbelasting en die bedrijven maar eenmalig 0,2 procent. Nationale schatkisten overal ter wereld lopen vele miljarden mis en de bevolking mag de kastanjes uit het vuur halen als er tekorten zijn. Een goed voorbeeld hiervan zijn brievenbusfirma’s uit landen zoals Portugal, Italië, Griekenland en Spanje. Hun landen worstelen met de enorme schuldencrisis, maar nagenoeg alle beursgenoteerde bedrijven uit deze landen hebben een brievenbusfirma in Nederland. De bevolking in de landen van deze bedrijven kan fluiten naar de broodnodige belastinginkomsten. Dat voelt allemaal enorm onrechtvaardig, wat de wet er ook over zegt.

De ophef gaat erover dat niet alles wat we lezen in de Panama Papers legaal is. De geldstromen die van landen naar belastingparadijzen vloeien zijn niet altijd helemaal helder. De winst van beursgenoteerde bedrijven is natuurlijk inzichtelijk, maar in de Panama Papers staan ook transacties waarvan de oorsprong van de vele miljarden op zijn minst verdacht zijn. Het gaat mogelijk om criminele activiteiten, diefstal, oplichting of corruptie. De Panama Papers brengen witwaspraktijken aan het licht, evenals misleiding en fraude. Bovendien zien we wie de werkelijke boeven zijn die zich verbergen achter stromannen.

Uit de Panama Papers blijkt ook dat een aantal financiële instellingen en tussenpersonen wetten overtreden. Zij werken met vage, of zelfs zonder, contracten. Ze nemen het niet zo nauw als het gaat om de registratie en rapportage van de hoeveelheid en afkomst van het geld. Ze verzuimen de identiteit vast te stellen van de echte belanghebbenden van hun diensten.

Conclusie

Zoals gezegd moet elke onderneming ergens een keer belasting betalen. De meeste bedrijven in de Panama Papers doen dat ook, al is het heel weinig, dankzij belastingparadijzen zoals Nederland. Er zijn mensen die hun inkomsten echter helemaal niet willen of kunnen melden aan de belastingdienst. Dit zijn de echte schurken en ook die werden door Mossack Fonseca en andere adviesbureaus en trustkantoren welwillend geholpen. Overheden lopen hierdoor wereldwijd jaarlijks tussen 100 en 240 miljard dollar mis aan belastinginkomsten. Dat mag dan allemaal grotendeels legaal zijn, het voelt gewoon niet helemaal juist. Overheden snappen dat ook en scherpen de wet- en regelgeving rond internationale belastingverdragen en -ontduiking steeds verder aan. Hopelijk krijgt het spannende jongensboek van de Panama Papers zo toch nog een goede afloop.

we houden je graag op de hoogte: